เพราะที่เรียกกัน ผมรู้สึกว่า เหมือนกับเป็นอิสริยยศของอัศวินที่ดูเหินห่างไปจาก เกียรติที่เป็นจริง เรียกตนเองราวกับเป็นวีรบุรุษอะไรนั่น คนเดือนตุลาคม ไม่มีอะไรมากไปกว่า คนที่ทนไม่ได้กับสภาพกดขี่ข่มเหงจากอำนาจรัฐทหาร และแสวงหาอิสรภาพที่ควรดีกว่าเดิม ด้วยการจับมือร่วมกันต่อสู้

มีคนนับแสน ในท้องถนน และมีอีกหลายแสนที่เอาใจช่วยและห่วงใยตามบ้าน ตามที่ทำงาน คนเหล่านี้ทั้งหมดคือ วีรบุรุษ ต้องบอกว่าทั้งหมดคือ วีรบุรุษ ไม่เคยมีวีรชนคนเดียวอะไรที่สร้างความสำเร็จโดยไม่มีคนจำนวนมากร่วมมือด้วย อย่างเรื่องของซุปเปอร์แมน สไปเดอร์แมน มนุษย์ค้างคาวหรือ แดร์เดวิล ทั้งหลายของตะวันตก ที่เรียกหาว่าเป็นวีรบุรุษ นั้น เป็นแค่เรื่องเพ้อฝันส่วนตัว ที่มองไม่เห็นความจริงว่า ความสำเร็จทั้งปวงเกิดมาจากคนจำนวนมาก

จากเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 ผมได้รับอิทธิพลไม่ใช่น้อย ที่ทำให้ผมได้คิดมากขึ้น ดังนั้นผมจึงเริ่มต้นคิด อ่าน ฟังและเข้าร่วมกับเพื่อนๆนักศึกษาอีกจำนวนหนึ่ง พร้อมกันไปกับผมเริ่มไม่เห็นด้วยกับการเรียนมหาวิทยาลัยแบบนั้น ที่ไม่ต่างกับการเรียนในชั้นประถม ชั้นมัธยม

ในภายหลัง เมื่อผมมีโอกาสได้พบปะแลกเปลี่ยนความรู้กับ นักศึกษาขอนแก่น มศว ธรรมศาสตร์หรือเชียงใหม่ ผมจะบอกเขาว่า พวกเราเรียนปี 4 ทันตแพทย์ เหมือนที่เรียนตอน ป.4 ม.4 เลย การเรียนในมหาวิทยาลัย ซึ่งมีความหมายถึง วิทยาลัย ในขนาดที่ มหา หรือใหญ่มาก เป็นที่ที่อุดมไปด้วยการศึกษานั้น ไม่ควรหาความรู้แบบนี้

ผมออกนอกคณะ ไปพบปะผู้คน เรียนรู้ความคิดเขา เฝ้ามองการกระทำพวกเขา อ่านหนังสือปรัชญา ศาสนา การเมือง การศึกษาและสังคม จำนวนมาก การเมืองและสังคมเวลานั้นปั่นป่วนวุ่นวาย นักการเมืองพรรคสังคมนิยมแห่งประเทศไทยถูกลอบสังหารไปทีละคนสองคน ตอนนั้น มรว.เสนีย์ ปราโมช เป็นนายกรัฐมนตรี ผมก็เรียนปีที่ 3 ในคืนวันที่ 5 ตุลาคม 2519 ผมและเพื่อนๆปีที่ 3 ในตอนนั้นก็ไปฟังเขาอภิปรายและเล่นดนตรี ที่สนามฟุตบอลธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ เพื่อนๆหลายคนกลับก่อน แล้วเหตุการณ์ในเวลาประมาณตี 5 ของวันที่ 6 ตุลาคม 2519 ที่การฆ่าเริ่มต้นขึ้น ก็มาถึง

กระสุนและระเบิด ถูกปล่อยออกมาทำลายล้าง จนถึงตอนสายๆเกือบเที่ยงของวันที่ 6 ตุลาคม ทุกอย่างจึงเงียบลง มาทราบภายหลังว่าเพื่อนและคนอื่นๆตายไปมาก ด้วยสภาพที่ไม่น่าเกิดจากน้ำมือมนุษย์กระทำกับมนุษย์กลางเมืองหลวงของประเทศปานนี้

ผมถูกจับไปพร้อมกับคนจำนวนมาก แยกย้ายกันขัง ผมถูกขังอยุ่ที่ โรงเรียนพลตำรวจ นครปฐม ประมาณ 9 วัน บาดเจ็บเล็กน้อยมีเศษแก้วขนาดเท่าหัวแม่มือ จากกระจกตึกบัญชี ที่ถูกเครื่องยิงระเบิดเอ็ม 79 ถล่มใส่ ฝังอยู่ในหัวเข่าขวา และเลือดซึมเรื่อยๆ เพราะไม่ได้รับการรักษาใดๆ

หลังออกจากคุก การตัดสินใจก็เกิดขึ้น มีคนของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย ติดต่อเข้ามาหา ผมไม่รู้จักคนพวกนี้มาก่อน แต่เขามีรายชื่อพวกเรา ซึ่งคงมีรายชื่อพวกนักศึกษาอีกหลายคน ในที่สุดหลังใคร่ครวญหลายวัน ผมก็ตัดสินใจออกจากเมือง เดินทางเข้าป่าที่เป็นเขตจรยุทธ์ จังหวัดนครราชสีมาต่อบุรีรัมย์ มีรายละเอียดมากมายเกิดขึ้นระหว่างนี้ ทั้งการปิดลับ ( ปิดความลับ) มีหลายเรื่อง หลบซ่อน ติดต่อรหัส เดินทางอย่างหลีกเร้น จนกระทั่งสามารถก้าวเข้าสู่เขตป่าเขาในที่สุด

ผมอาศัยอยู่ในป่าตั้งแต่ปลายปี 2519 จนกระทั่ง ต้นๆปี 2524 ก็กลับเข้าเมืองอีกครั้ง หลายปีในเขตจรยุทธ์ได้เคี่ยวกรำชีวิตผมมากพอสมควร ผมไม่ใช่คนเก่งกล้ากระไร ไม่ใช่คนกล้าหาญหรือมีความสามารถโดดเด่น แต่อย่างไร ที่รอดชีวิตมาได้ เพราะเพื่อนสหายทั้งหลายอุทิศตนออกไป ทำให้ผมมีชีวิตรอดได้ จากนักศึกษาที่อ่อนแอ ก็ได้ความจริงในป่าเขา ที่สอนให้รู้ว่า ชีวิตที่แท้จริงคืออะไร

ผมพูดเสมอว่า หลายปีในป่าเขาได้สอนในสิ่งซึ่ง จุฬาฯ จะไม่มีสอนและไม่เคยสอนแน่นอน และนั่นคือ มหาวิทยาลัยที่แท้จริง หากมหาวิทยาลัยมีความหมายถึง สถานที่และกระบวนการเรียนรู้ที่จะพัฒนาคนให้เป็นคนมากขึ้น ผมจึงไม่เสียใจแม้สักนิดกับเวลาที่ได้มา ( ไม่ใช่เสียไป) จากชีวิตในนั้น

ความลำบากของชีวิตความเป็นอยู่ ระเบียบชีวิตที่เปลี่ยนไป อดมื้อกินมื้อ ความเจ็บป่วย ภัยจากการล้อมปราบและการปราบปราม สงครามจรยุทธ์ รวมทั้งความขัดแย้งในความคิดและความรู้สึกแบบคนเมืองของเรา ล้วนแต่มีผลหล่อหลอมร่างกายและจิตวิญญาณของคนได้ทั้งสิ้น

ตอนผมกลับมาในเมือง ผมป่วยหนักจนเรียกว่า อาจเสียชีวิตได้ มารับการรักษาตัวที่ รพ.รามาธิบดีอยู่เดือนหนึ่ง จึงได้ออกจาก รพ. ตอนนั้นผมไม่ได้คิดกลับมาเรียนทันตแพทย์ต่อ ยังคงทำงานใต้ดินในเขตเมืองให้กับพรรคคอมมิวนิสต์อีกพักหนึ่ง จนกระทั่งผมขอเลิกเพราะขัดแย้งทางความคิด ความรู้สึกหนักมากขึ้นเรื่อยๆ จนไม่สามารถทำงานร่วมกันได้อีกต่อไป

แม่ผม ด้วยน้ำตา ขอร้องให้ผมกลับเข้าเรียน ทั้งๆที่ตอนแรกตั้งใจจะทำงานเป็นนักข่าวหนังสือพิมพ์เลยด้วยวุฒิ มัธยมปลาย ผมไม่แน่ใจว่าหากผมกลับเข้าเรียนอีกจะไหวไหม เพราะผมเรียนติดวิทยาทัณฑ์ตลอดทุกเทอม หากกลับไปอีก อาจจะต้องถึงกับรีไทร์ได้ แต่ในที่สุดก็กลับเพื่อจะลองดู

โชคชะตา ต้องให้ผมเป็นทันตแพทย์ มาจนทุกวันนี้

ในวันที่ 19 มีนาคม ที่มีการเลือกตั้งผู้แทนวิชาชีพ เข้าไปเป็นกรรมการควบคุมคุณภาพฯ นั้น ผมไม่ได้คิดใช้ ประวัติการเข้าป่าไปเป็นประเด็นหาเสียงกระไร ตามที่ ชมรมทันตภูธรว่าไว้

ผมเพียงเล่าให้เพื่อนพี่น้องในที่ประชุมเลือกตั้ง ฟังว่าผมคิดอย่างไรเกี่ยวกับ พรบ.หลักประกันสุขภาพ คิดอย่างไรเกี่ยวกับวิชาชีพทันตแพทย์และกฎหมายนี้ พูดไปตั้งหลายคำแล้วก็ลืมแนะนำตัว ผมจึงมาแนะนำตัวสั้นๆไม่กี่ประโยคว่า ผมคือใคร เรียนที่ไหน และผมไม่มีประวัติการทำงานดีเด่นกระไร แล้วก็บอกว่า ผมเรียนนานเพราะเข้าป่าไป เท่านั้นเองครับ

สำหรับคำถามที่ว่า มันเกี่ยวกับการพัฒนาสุขภาพช่องปากของชาวบ้านประเทศเราอย่างไรนั้น ผมเองไม่ได้ตั้งใจจะไปให้เกี่ยวหรือไม่เกี่ยว อย่างไรก็ดี ผมอยากแสดงความเห็นไว้ว่า ที่ผ่านมาพวกเราทันตแพทย์และหลายสาขาที่มาเกี่ยวข้องเข้าไปทำงานที่เรียกว่า “ทันตสาธารณสุข” แบบไหน

หากมองจากมุมของผม พวกเราเข้าไปทำงานนี้ในฐานะข้าราชการ ในฐานะสูงส่งของหมอตามสายตาชาวบ้าน และตามแนวทางหรือประเด็นที่วางมาแล้ว จากใครก็ไม่ทราบ เช่น ประเด็นสุขภาพดีถ้วนหน้าปี พ.ศ.2543 ซึ่งผ่านไปแล้วนั้น เราก็เข้าไปจับและโหมประชาสัมพันธ์กันทั่วประเทศ เมื่อมองย้อนกลับไปทบทวนดู จุดหนึ่งที่เห็นได้คือ เรารับเขามา แต่ไม่ได้มองความจริงที่เป็นจริงๆของประเทศเรา เช่น ในสภาพวัฒนธรรมแบบนี้ การกินการอยู่แบบนี้ เศรษฐกิจสังคมและการเมืองแบบนี้ ที่โง่ จน เจ็บแบบนี้ เราจะต้องแก้ไขอะไรก่อน มีอะไรมาเกี่ยวข้องกับสุขภาพช่องปากบ้าง เราคิดน้อยแต่ไปรับมามากและโหมกระทำเลย เพราะว่ามันมาจาก WHO

เราฟังเขาก็สมควรอยู่ แต่ฟังมาแล้วต้องวางไว้ก่อน มาคิดก่อนว่าประเทศเรา บ้านเรา ชาวบ้านเรา อย่างที่แปดริ้ว ทุ่งกุลา ปากมูล เลย หรือที่แม่ฮ่องสอน ยะลา ปัตตานี กระทั่งที่ กทม.แถบใต้สะพาน คลองเตย ริมแม่น้ำสภาพจริงๆมันเป็นอย่างไร จบขั้นตอนหนึ่งแล้ว ค่อยหยิบกลวิธีของ WHO มานั่งคิดเพิ่มเติมก็ได้ ไม่เสียหาย

ผมหมายความว่า ก่อนที่จะแก้ปัญหาใด ไม่ว่าจะเป็นปัญหาการศึกษาของทันตแพทย์เรา สุขภาพช่องปากชาวบ้าน สภาของเรา สมาคมไหน ก็ควรเริ่มต้นที่คิดไตร่ตรองอย่างหนักเสียก่อน มองบ้านเราให้ทั่วๆแล้วนำสิ่งที่มองเห็นมานั่งคุยกันให้ละเอียด อย่าเพิ่งอ้างหรือแตะทฤษฎีฝรั่งมากนัก แม้กระทั่งดัชนี DMFT ผมยังเคยถามว่ามันใช้ได้จริงไหม ไม่เอาตามนี้ได้ไหม เรามีดัชนีตัวอื่นวัดได้ไหม

และก็เพราะเหตุผลอย่างนี้ การที่ทันตแพทย์ได้ออกจากโลกแคบของตน ไปเรียนรู้สัมผัสโลกของผู้อื่น โลกที่มีมิติต่างๆมากมายที่โลกแคบของเราไม่เคยมีหรือเคยรู้มาก่อน จึงเป็นสิ่งจำเป็นที่ควรมีควรทำ ซึ่งตรงนี้ผมมีโอกาสมากหน่อย ที่ได้เรียนรู้เหตุการณ์เดือนตุลาคม ทั้งสองครั้ง ได้เข้าป่า ได้ผ่านโรงเรียนของชีวิตที่เป็นจริงไม่ใช่เหตุการณ์สมมติ

ตอนนี้คนเดือนตุลาหลายคน ที่เคยต่อสู้กับอำนาจรัฐ กลับมากุมอำนาจรัฐเสียเอง(ตามการเติบโตในพรรคการเมืองใหญ่พรรคหนึ่ง) และมีเสียงวิพากษ์วิจารณ์เรื่องอุดมการณ์ที่เปลี่ยนไป พี่มองเรื่องนี้อย่างไร ในฐานะคนเดือนตุลาคนหนึ่ง

คนเหล่านั้น ผมรู้จักบางคน ที่สนิทกันหน่อยและคุยกันในป่าบ่อยเหมือนกัน คือ สหายจรัส หรือหมอมิ๊ง ตอนนี้ก็เป็นแกนคณะบริหารรัฐบาลไปแล้ว สหายจรัสคนนี้ เมื่ออยู่ในป่าผมนับถือเขา ในความจริงใจ เอาการเอางาน ซื่อสัตย์และทุ่มเท

ผมเองก็เฝ้ามองพวกเขาอยู่ และพยายามทำความเข้าใจฐานะและความลำบากใจของพวกเขา รวมทั้งความพยายามของพวกเขาในการแก้ปัญหาให้แก่ประชาชน

แต่ก่อนนั้นพวกเราวิจารณ์กันบ่อยๆว่า พวกชนชั้นปกครองนั้นเป็นอย่างไร มาถึงวันนี้ ผมสงสัยเหมือนกันว่า ผู้ปกครองน่าจะไม่แตกต่างกันมากนัก ไม่ว่าสมัยไหนๆ เก้าอี้ผู้ปกครองนั้นนั่งทับไปแล้ววิญญาณเดิมๆอาจต้องสลายไป ถูกสวมทับด้วยเสื้อคลุมหรือวิญญาณดวงใหม่ ที่มักต้องยืนตรงข้ามกับชาวบ้านเสมอไป

เหมือนที่ โกวเล้ง บอกว่า คนในยุทธจักร มักไม่เป็นตัวของตัวเอง

เมื่อมองพวกเขา ผมหันกลับมาถามตนเองเสมอว่า วิญญาณหรือเสื้อคลุมผม เปลี่ยนฝ่ายกลายสีไปหรือยัง รูปแบบเปลี่ยนหรือธาตุ เปลี่ยน หรือเปลี่ยนทั้งรูปแบบและธาตุภายใน มีเหตุการณ์หนึ่งที่ผมเฝ้ามองดูคือ การประท้วงของชาวปากมูล เหตุการณ์นี้ค่อนข้างคลาสสิก NGO ในนั้นบางคนเช่น คุณวนิดา ท่านในคณะผู้ปกครองชุดนี้ก็รู้ดี เป็นเพื่อนพ้องลำบากมาในการต่อสู้เผด็จการมาด้วยกัน แต่เมื่อยืนอยู่คนละฝ่าย สหายอีกคนอยู่ในรัฐบาล ผมแปลกใจที่ท่านบอกว่าจะส่งตำรวจไปจับพวกเขา และบอกว่าพวกนี้รับเงินต่างชาติ ไม่ต่างไปจากสมัยเผด็จการทหาร ที่กล่าวหาว่า ผู้นำนักศึกษารับเงินต่างชาติมา ที่สำคัญท่านมองไม่ออกว่า เขื่อนปากมูลคือ ตัวอย่างของเขื่อนที่อัปยศ ทั้งตำแหน่งภูมิศาสตร์ที่ตั้งเขื่อน กระบวนการสร้างเขื่อนที่กินนอกกินในสารพัด หรือการทำลายชีวิตของชาวบ้าน ฯลฯ

เหมือนหมอฟันเรา บางคน ตอนเป็นนักเรียนก็รู้สึกแบบหนึ่ง ครั้นไปเป็นอาจารย์กลับลืมความทุกข์ยากกดดันตอนเป็นนักเรียนไปเสียสิ้น คงทำนองเดียวกัน

มาถึงยุคนี้ ( หลังจากผ่านยุคคิดแยกย่อยในทุกเรื่องมาหลายสิบปี) พวกเราจำนวนมากก็ได้คิดแล้วว่า สุขภาพของมนุษย์นั้น ไม่อาจแยกออกจากเรื่องราวต่างๆที่แวดล้อมตัวเขาอยู่ ทั้งฐานะการกินอยู่ อาหารการกินที่ได้ทุกวัน อิทธิพลทางวัตถุและการเสพติดวัตถุ ที่ครอบงำสังคม อย่างหนาแน่น การศึกษา สภาพเมือง ภาวะทางการเมือง ฯลฯ

สุขภาพช่องปาก ก็ไม่อาจแยกจากสุขภาพทั้งร่างกายและใจของคนนั้น

สุขภาพร่างกายทั้งหมดและใจคนนั้น ก็คือส่วนหนึ่งที่ส่งผลกระทบและได้รับผลกระทบจากสุขภาพโดยรวมของคนทั้งสังคม

ด้วยเหตุนี้ การแก้ปัญหาเพื่อให้คนในบ้านเรามีสุขภาพช่องปาก ที่ดีกว่านี้บ้าง เราจึงต้องมองไปที่เรื่องสุขภาพทั้งหมดและสุขภาพของสังคมด้วย

การมานั่งแก้ปัญหาทีละเรื่อง ทีละส่วน เช่น การเฝ้าระวังเฉพาะส่วน การทำทันตกรรมป้องกันเฉพาะเรื่อง การเข้าไปในโรงเรียน ทำนองนี้อาจแก้ปัญหาได้บ้าง แต่ไม่สามารถแก้ปัญหาได้เบ็ดเสร็จ แล้วก็กลายเป็นคนวิ่งตามเงาตนเอง ไล่จับปัญหาหรือเงาตนเองไม่ทันสักที

ผมหรือพวกเราจึงไม่แปลกใจนักที่ผลการสำรวจสุขภาพช่องปาก หลายครั้งจนปัจจุบันนี้ ที่เน้นหนักไปที่ฟันและเหงือก แล้วใช้ DMFT เป็นตัวช่วยชี้วัดด้วยนั้น ปรากฏว่าคนไทยยังมีสุขภาพช่องปากไม่ต่างไปจากอดีตเท่าไหร่นัก

ผมหวนกลับมาดูตนเองและคนรอบตัว ซึ่งถือว่ารู้พอสมควรในการดูแลตนเอง และคิดต่อไปว่า หากคนส่วนมากได้รู้และทำเช่นเรา พวกเขาจะมีสุขภาพช่องปากที่ดีขึ้นใช่หรือไม่ หากคิดง่ายๆก็คงได้คำตอบว่า ใช่ แต่หากคิดจริงๆจะปรากฏว่า มีเหตุปัจจัยมากมายเข้ามาเกี่ยวข้อง และคนไทยจำนวนมากคงยากที่จะทำเช่นเรา

คนไทยกว่า 30 ล้านคน ดำรงชีวิตในสถานะที่แตกต่างจากผมและคนรอบตัวโดยสิ้นเชิง พวกเขาอาจจะต้องดิ้นรนเพื่อเอาชีวิตรอด ท่ามกลางกองขยะทางความคิดและวัฒนธรรมพิษที่หลั่งไหลมาจากทั่วโลกรวมทั้งพิษภัยของการเบียดเสียดแก่งแย่งกัน หลายคนอดมื้อกินมื้อ และมีชีวิตในสภาพที่คนอย่างหมอฟันคิดไม่ถึง มีวิธีกินอาหาร และกินอาหารทุกชนิดแบบไม่เลือก ซึ่งเรื่องนี้อย่าว่าแต่คนยากจนเลย พวกคนชั้นกลางที่เร่งรีบหรือคนร่ำรวยก็กินแบบเป็นไม่เลือกหรือเลือกไม่เป็นเหมือนกัน

ดังนั้น การแก้ปัญหาทางสุขภาพช่องปากจึงมีเรื่องมากมาย ที่หมอฟันต้องคิด และที่สำคัญ ต้องคิดร่วมกันกับชาวบ้านด้วย หมอฟันคิดฝ่ายเดียวจะแย่ทุกทีไป เพราะฐานความคิดนั้นแคบเล็กและมองแต่มุมของตนเอง การวิจัยก็ดี การหาความรู้ใหม่ๆก็ดี ความพยายามสร้างโครงการเพื่อสาธารณสุขก็ดี ในอดีตนั้นมาจากความพยายามแต่ฝ่ายเดียวเกือบทั้งหมด

แนวคิดใหม่เรื่องสุขภาพ ( ที่เป็นการทบทวนองค์ความรู้เรื่องสุขภาพของคนไทยโบราณ ที่มองทุกอย่างเป็นเรื่องเดียวกันหรือโยงกันได้) ผมจึงเข้าใจและเห็นด้วย แต่อดเป็นห่วงไม่ได้ว่า บุคคลากรทางการแพทย์ที่ถูกอบรมหล่อหลอมความคิด ความเคยชินและวิธีปฏิบัติ จากโรงเรียนทันตแพทย์มาอีกแบบหนึ่งซึ่งแทบจะตรงกันข้ามกับแนวคิดสุขภาพใหม่ จะทำอย่างไร

เรื่องทันตาภิบาล พี่มองว่าควรปรับเปลี่ยนอย่างไร ให้เขาโตอย่างไร ควรจะให้เขาทำส่วนตัวได้หรือไม่

พวกเขาเป็นคนที่เกิดขึ้นจากแนวคิดเรื่อง dental nurse กว่า 2 ทศวรรษที่ผ่านมา

ต้องยอมรับการมีอยู่และให้เกียรติต่อภาระหน้าที่ของพวกเขา เขาควรมีที่อยู่หรือมีฐานะที่เหมาะสมในการทำงาน แต่ละช่วงของการพัฒนางานสาธารณสุข

ผมมองว่าที่ผ่านมา ไม่เพียงแค่พวกเขามีฐานะที่ไม่เหมาะสมเท่าไหร่ในการทำงาน ทันตแพทย์และงานด้านสาธารณสุขของเราก็หาที่อยู่ไม่ได้เหมาะเท่าที่ควร ตามที่ผมให้ความเห็นไปในเรื่องสุขภาพช่องปากของคนไทย ปัญหาของพวกเขาจึงแยกไม่ออกจากปัญหาทางทันตสาธารณสุขและปัญหาของทันตแพทย์ทั้งหลาย

ดังนั้นการแก้ปัญหาภาระหน้าที่และอนาคตของพวกเขา จึงไม่ควรแยกออกไปโดดๆ ต้องมองไปที่เหตุปัจจัยในแวดวงวิชาชีพเราทั้งหมด

ผมยกตัวอย่างเช่น การที่น้องๆทันตาภิบาลทั้งหลาย เรียกร้องใบประกอบโรคศิลป์ เพื่อจะได้ทำงานได้เต็มที่โดยไม่ต้องอยู่ภายใต้อำนาจของผู้ใดอีก

เอาแค่ดูเรื่องใบประกอบโรคศิลป์ของพวกเขา ใบๆนี้จะครอบคลุมการทำงานในเรื่องใดบ้าง มีขอบเขตไปถึงไหน ได้ไปแล้วเขาจะเอาไปทำอะไรได้บ้าง ทำที่ไหนบ้าง ทำกับเอกชนด้วยหรือไม่ เพราะอะไรจึงต้องไปทำที่นั่น หรือย้อนกลับมาดูว่า เพราะอะไรน้องๆทั้งหลายจึงอยากได้ใบประกอบโรคศิลป์ กฎหมายที่มีอยู่นี้กดดันพวกเขาจนทำงานไม่ได้หรือไร งานที่เป็นอยู่ไม่มีความสุขหรือ ทันตแพทย์ทั้งหลายทำอะไรกับพวกเขา และการได้ใบนี้ไปหมายความว่า อนาคตพวกเขาจะดีขึ้นใช่ไหม ดีขึ้นจริงหรือไร ฯลฯ

ใบประกอบโรคศิลป์ ไม่สำคัญเท่าไหร่ ไม่สำคัญเท่ากับว่า น้องทันตาภิบาลคือใคร มีความสำคัญมากเพียงใดสำหรับงานสุขภาพประชาชน ควรมีฐานะที่เหมาะสมในการทำงานอย่างไร ฐานะเช่นนั้นจะต้องทำให้ทันตาภิบาลมีประสิทธิภาพอย่างไร แล้วเรื่องอื่นๆ เช่น ใบประกอบโรคศิลป์ ( หากจำเป็น) ก็จะตามมาเอง

คือหากเราพากันเดินหลงทางเป็นขบวน แล้วไม่พากันฉุกใจคิดเราก็หลงไปเรื่อยๆ แล้วระหว่างทางที่หลงนั้น เราก็จะพบความผิดปกติเป็นระยะแต่ก็ยังไม่ฉุกใจคิด ได้แต่เรียกร้องหาสิ่งนั้นสิ่งนี้เพื่อมาชดเชยหรือแก้ไขความผิดปกติที่เกิดจากการหลงทาง

หากเราฉุกใจคิดว่าเราหลงทาง แล้วหยุดเสีย ตัดสินใจยกเลิกการเดินบนทางที่หลงนั้น มาเริ่มต้นค้นหาทางที่ถูกมากขึ้น อีกครั้งหนึ่งช่วยกันคิดว่าจะตัดป่าตรงนี้ไปยังทางที่ถูกอย่างไร ทันตแพทย์ ทันตาภิบาล คนในสังคม คนรอบข้าง ทั้งหลายมาช่วยกันคิด ตรอง และทำ

กล่าวโดยสรุป ผมเห็นว่าโดยสถานะของงานทันตาภิบาล มีความจำเป็นสำหรับหน่วยสุขภาพพื้นฐานทางสังคม เช่น หน่วย ศสช. จำเป็นมากกว่าพวกทันตแพทย์เสียอีก แต่ประสิทธิภาพของบุคคล ที่รัฐสร้างเขานั้น ไม่เหมาะสมกับสถานะเช่นนั้น ผมเคยบอกว่ารัฐให้เขาเป็นแนวหน้าออกไปสู้รบ แต่กลับให้อาวุธเขาไปน้อยมาก ฝึกฝนพวกเขาให้ความรู้พวกเขาไปอย่างไม่เหมาะไม่ควร ทำให้พวกเขาต้องไปดิ้นรนต่อสู้และหาอาวุธเองตามสนามรบ เป็นความกดดันที่ไม่ควรให้พวกเขาแบกภาระเช่นนั้นเลย จนเกิดปัญหาของแนวหน้าที่ดี เช่นพวกเขา ตามมาด้วยคำถามมากมายจากพวกเขา เช่นที่เป็นอยู่ในวันนี้

 

ผมต้องขออภัยหากวิจารณ์ ดอกผลของทันตแพทยศาสตร์ศึกษาไป แล้วไม่ถูกใจบางท่าน และย่อมเป็นการมองไปจากสายตาคนโบราณเช่นผม ซึ่งหลายอย่างอาจไม่สอดคล้องกับความคิดอ่านของคนสมัยใหม่

ทันตแพทย์เรานั้น ไต่ขึ้นมาจากกลุ่มนักเรียนมัธยมปลายนับแสนคน และไต่ขึ้นมาอยู่ในกลุ่มนิสิตนักศึกษาจำนวนไม่กี่หมื่นคน เหลือเป็นพวกนักศึกษาทันตแพทย์ไม่กี่ร้อยคนที่อยู่ส่วนปลายเรียวๆ ของระบบการศึกษาที่พิกลพิการแบบนี้

ดังนั้น นักเรียนมัธยมปลายที่เหลือหรือที่ถูกระบบการศึกษาแบบนี้ทิ้งไป ย่อมต้องกระจัดกระจายไปเรียนหรือทำอย่างอื่นในสังคม ที่คงดูด้อยค่าทางวัตถุ ( ไม่ใช่ค่าทางจิตวิญญาณ) มากกว่า นักศึกษาทันตแพทย์เยอะ

จากนั้น นักศึกษาทันตแพทย์เหล่านี้ ก็เข้าไปเสริมหรือสร้าง สังคมเฉพาะตนขึ้นมาอีก เป็นสังคมเฉพาะไม่ว่าเขาหรือเธอเหล่านั้น จะอยู่ใน โรงพยาบาลเอกชนที่หรูหรากลางเมืองหลวง หรือ อยู่ตามต่างจังหวัดหรือตามโรงพยาบาลชุมชน ภาพโดยรวมก็ยังคงเป็นบุคคลพิเศษของสังคมแห่งนั้นๆเสมอ

เรื่องของเรื่องจึงอยู่ที่ สำนึกของทันตแพทย์เหล่านั้น ที่จะมองว่า ตนต้องตอบแทนสังคมโดยรวมอย่างไร เพราะตนเติบโตทางการศึกษาและทางวัตถุ มาได้จนถึงทุกวันนี้ย่อมไม่ได้โตมาโดดๆ โดยตนเองหรือพ่อแม่ตนเองเท่านั้น ทั้งยังต้องเหยียบย่างไปบนบ่าบนไหล่ของคนรุ่นเดียวกับตนจำนวนมากที่ต้องสละให้กับทันตแพทย์คนนั้น เพื่อก้าวสูงขึ้นมา ณ จุดนี้ได้

อย่างน้อยก็ทำหน้าที่เป็น แพทย์ที่ดี ของชาวบ้านให้ได้ก่อน ทันตแพทย์สามารถเป็นแพทย์ที่ดีได้แน่นอน ผมพูดเช่นนี้ไม่ได้หมายถึงให้อุทิศตนเองอย่างเสียสละโดยไม่หวังผลตอบแทนใดๆ ผู้เสียสละเช่นนั้น อาจหาได้ยากในสังคมยุคนี้ อาจต้องทำมาหากินบ้าง อาจต้องมีรายได้ที่เหมาะสมตามน้ำพักน้ำแรงบ้าง แต่ควรตั้งอยู่บน “ความเป็นแพทย์” ที่มีจิตวิญญาณของการอุทิศตนบ้าง

ผมได้รับคำบอกเล่าจากพ่อแม่ผู้ปกครอง ที่มีลูกหลานเรียนมัธยมปลายหลายคนว่า เมื่อสอบเสร็จก็ยกชั้นไปกินโออิชิ ปิดเทอมก็นัดหมายเลี้ยงสังสรรค์ที่โรงแรมหรูหรา จัดปาร์ตี้ซึ่งใช้เงินมากมาย เรื่องรถยนต์ มือถือ การเที่ยวห้างต่างๆนั้นเป็นเรื่องเล็กน้อยไปแล้ว ผมเองเชื่อว่า มีทันตแพทย์จำนวนมากที่เดินมาบนเส้นทางฟุ่มเฟือยเหล่านี้ เป็นเงื่อนไขชีวิตที่สังคมแวดล้อมกำหนดมาให้ หลายคนก็ลืมไปว่าประเทศของเรานั้นมีอีกหลายมุมที่เหมือนภาพดำกับขาว ในสิ่งที่หมอทั้งหลายคุ้นเคยกัน

สักวันหนึ่ง เมื่อสังคมเปลี่ยนไป ซึ่งก็ต้องเปลี่ยนไปนั่นแหละครับ ทันตแพทย์จะเปลี่ยนหรือไม่ ผมก็ไม่แน่ใจนะครับ

อยากให้พี่นิยามตัวเองครับ

ต้องขออภัย ที่ผมไม่เคยคิดเรื่องนี้ครับ ผมเป็นประชาชนคนธรรมดาที่เกิดมาจากครอบครัวบ้านนอกเล็กๆหาเช้ากินค่ำ จึงไม่เคยคิดว่าตนเองเป็นอะไรอย่างไร แต่ในฐานะที่ต้องเลี้ยงชีพด้วยความรู้ทางด้านทันตแพทย์ จึงย่อมเป็นห่วงอาชีพนี้ตามมุมมองของตนเอง แม้การมองของผมจะขัดแย้งหรือไม่ตรงกับมุมมองของทันตแพทย์หลายๆท่าน จนผมเองต้องบาดเจ็บทางใจอยู่บ่อยๆ

แต่ผมมีกลอนที่ใช้ปลอบใจตนเองบ่อยๆ เช่นกัน ดังนี้ครับ

“ ใครรักใครชัง ช่างเขาเถิด ใครจะชูใครจะเชิดก็ช่างเขา

ใครดุด่าว่าบ่น ก็ทนเอา ใจเราร่มเย็นเป็นพอ

คิดอย่างไรก็ทำอย่างที่คิด ถูกผิดอย่างไรใจมองเห็น

ผลที่เกิดใจรับอย่างที่เป็น ความร่มเย็นเกิดได้ แม้ต้องรอ “

วิสัยทัศน์ของพี่คืออะไร พี่ถือว่าตัวเองเป็นนักต่อสู้หรือไม่ ถ้าเป็น พี่กำลังสู้อยู่กับอะไร บนจุดยืนอย่างไร

ผมมิได้อยากหรือมิได้คิดว่าผมเป็นนักต่อสู้อะไร เพียงแต่ผมอยากเป็นคนที่เต็มคนเท่านั้น

การเป็นคนเต็มคน จะต้องทำอย่างไร ตามที่ผมพอรู้จากผู้ใหญ่หรือพระสงฆ์องค์เจ้าท่านสั่งสอน ผมก็ได้พยายามอย่างนั้นแม้ขณะนี้จะยังทำได้เพียงน้อยนิดก็ตาม

การเป็นคนเต็มคน มิได้หมายถึงหน้าที่การงานดีเลิศสูงส่ง เป็นนายกรัฐมนตรี เป็นประธานสภา เป็นนายพล เป็น CEO เป็นผู้จัดการ เป็นหมอฟันในโรงพยาบาลใหญ่ มีเงินเดือนนับแสนบาท เที่ยวต่างประเทศปีละหลายครั้ง ซื้อเพชรซื้อทองได้โดยไม่ต้องคิดมาก มีรถคันใหญ่โต มีบ้านหลังหลายล้าน อย่างนี้ยังไม่ใช่คนเต็มคน คนเต็มคนมีลักษณะต่างไปจากนั้น ส่วนคนที่อยู่เหนือคนยิ่งต่างออกไปซึ่งท่านเหล่านั้น อาจไม่ได้ใส่รองเท้า มีเครื่องนุ่งห่มเก่าขาดคร่ำคร่า มีชีวิตด้วยบริขารไม่กี่อย่าง

หากจะต่อสู้ เราทั้งหลายน่าจะกำลังต่อสู้เพื่อลักษณะเช่นนี้อยู่ จะโดยรู้หรือไม่รู้ตัวก็ตาม

การทำงานด้วยการเสียสละ เพื่อผู้อื่น ด้วยจิตใจที่มุ่งมั่นของคนทั้งหลาย น่าจะเป็นเครื่องมือที่สำคัญชิ้นหนึ่งในการใช้ต่อสู้ เพื่อให้เป็นคนมากขึ้นตามลำดับเวลาที่ผ่านไป ผมเคยคุยเล่นกับเด็กๆหลายคนว่า หากต้องตายด้วยหวัดมรณะ จะมีสิ่งที่ติดตัวเราไปได้เหมือนกันคือ ความดีงาม ความเสียสละ และใจที่เป็นคน แต่นอกจากนี้แล้วคงเอาอะไรไปไม่ได้เลย ไม่ว่าจะเป็นเงินทองมากมายท่วมหัว เพชรพลอยทองคำมากมายท่วมข้อมือ บ้านรถ หรือชื่อเสียงทั้งหลายคงเอาไปไม่ได้เลย

หลายครั้งความดีงาม ความเสียสละ และใจที่สูงส่งนั้น ก็มักจะไปกันไม่ได้กับสินทรัพย์วัตถุที่มากมายจนเกินใช้ หรือกล่าวได้ว่าเป็นไม้เบื่อไม้เมากัน

แต่อย่างไรก็ดี มนุษย์ที่ยังอยากไม่อยากอยู่เต็มที่ โดยเฉพาะมนุษย์ในยุคบริโภควัตถุจนเกินกาม สมัยนี้นั้นก็ยังคงต้องการรถบ้านอาหารเงินทองที่เหลือเฟือมาปรนเปรออยู่นั่นแหละครับ จึงเป็นเรื่องยากเย็นที่จะเอ่ยถึงความดีงาม การเสียสละเช่นนั้น ดีไม่ดีจะกลายเป็นเรื่องตลกขบขันไปเสียอีก

พี่เรียนรู้อะไรจากชัยชนะ (อย่างน้อยก็ยกแรก) ในการต่อสู้เรื่องกฎกระทรวงเกี่ยวกับสถานพยาบาล ทำให้มีกำลังใจในการต่อสู้เรื่องอื่นๆหรือไม่ เช่น เรื่อง พรบ.ยา บางคนกลัวว่าจะค้านเสียทุกเรื่อง บางคนอาจไม่สบายใจและเป็นห่วง เพราะมีแนวร่วมเป็นแพทย์บางกลุ่มซึ่งสังคมเป็นห่วงต่อจุดยืนต่อสาธารณะ

กฎกระทรวงเกี่ยวกับสถานพยาบาลนั้น อาจไม่ใช่เรื่องใหญ่เมื่อเทียบกับปัญหามากมายที่มีอยู่

แต่การต่อสู้กลับเป็นเรื่องใหญ่ เพราะมีความหมายหลายประการที่มีคุณค่าต่อพวกเรา

การต่อสู้กับความไม่มีเหตุผล ของกฎกระทรวงนั้น ทั้งสะท้อนและเชื่อมโยงไปหา คน เหตุการณ์และสิ่งต่อเนื่องหลายๆเรื่อง ในเชิงความคิดจิตใจ การต่อสู้และไม่ยอมจำนนกับสิ่งที่ไร้เหตุผล ที่บัญญัติมาจากฝ่ายปกครองนั้นได้แสดงออกให้เห็นถึงจิตใจทีไม่ยอมรับการข่มขี่คุกคามหรือการชี้นกเป็นนกชี้นกเป็นไม้ก็ได้ เป็นจิตใจพื้นฐานของคนในสังคม ที่อำนาจรัฐต้องเข้าใจ ต้องยอมรับและฟังพวกเขา

ดังนั้นอีกนัยหนึ่งของการต่อสู้คือ ทำให้ผู้ปกครอง ผู้มีอำนาจหรือกระทั่งผู้มีอำนาจเล็กๆที่เป็นทันตแพทย์บางคน ต้องสนใจและนั่งคิดว่า ตนเองต้องคิดมากกว่านี้ หากจะออกกฎ หรือบทบัญญัติใดๆออกมาในอนาคต เพื่อควบคุมสังคมหรือคนจำนวนมาก

การต่อสู้ไม่ว่าในเรื่องใดๆ จะมีผลเสมือนกับการขัดสี แต่งเกลาเพชรพลอยให้แจ่มกระจ่าง ใสเงาตามเวลาที่ผ่านไป เราจะเห็นเสมอว่า มีคนต่อสู้ที่เก่งกล้าสามารถมากขึ้น ดุจเพชรที่ถูกเจียรนัยด้วยหินการต่อสู้ที่แหลมคมนั่นเอง การต่อสู้เองก็เหมือนไฟในเตาหลอมดาบ ดาบที่คมกริบแกร่งกล้า ย่อมต้องผ่านไฟร้อนแรงครั้งแล้วครั้งเล่า เมื่อทนได้ผลสุดท้ายเหล็กตีดาบที่ได้มาก็คือ เหล็กกล้าเนื้อดีเยี่ยมทีเดียว

คนที่ไม่เคยผ่านไฟในเตาหลอมดาบ ย่อมคิดไม่ได้ว่า การต่อสู้นั้นๆคืออะไร เพื่ออะไร

ในเชิงประสบการณ์นั้น การต่อสู้ที่ไม่ใหญ่เช่นนี้ ได้ลากจูงเอาพวกเราไม่น้อย รวมทั้งผมด้วยออกมาจากมุมมองที่เล็กแคบของตนเอง การต่อสู้ที่ขยายวงออกไปโยงยึดกับเพื่อร่วมวิชาชีพอื่นๆ ฟังความเห็นที่แตกต่างจากอาชีพอื่น รวมทั้งฟังความเห็นของผู้ปกครองในกระทรวงสาธารณสุขย่อมทำให้ผู้ต่อสู้ได้พัฒนาทักษะ ความคิดอ่านของตนเองมากขึ้นโดยปริยาย

ผมได้ฝากข้อคิดโบราณให้เพื่อนๆที่ร่วมการต่อสู้ครั้งนี้ว่า

ในฐานะที่พี่เป็นคนหนึ่งที่เป็นห่วงวิชาชีพ และมักมีความคิดเห็น ข้อเสนอแนะดีๆมากมาย แต่ทำไมพี่ไม่ต่อสู้ในระบบที่มีอยู่ เช่น เข้าไปมีส่วนร่วมในทันตแพทยสภา หรือพี่ถนัดการต่อสู้นอกระบบมากกว่า

ผมคงต้องตอบคำถามอย่างนี้ครับ คือ ในความเห็นผมนั้นผมถือว่า การแก้ปัญหาใดๆก็ตาม จำต้องพึ่งพาอาศัยเหตุปัจจัยทุกประการที่คิดได้ เข้าใจได้ มาร่วมกันแก้ปัญหา ในเชิงยุทธศาสตร์และยุทธวิธีของการสู้รบหรือทำสงคราม ซึ่งก็เช่นเดียวกับการแก้ปัญหา เราจำต้องเรียนรู้ว่าอะไรที่เราจะใช้ได้บ้าง

เรื่องบางเรื่อง ระบบที่อืดช้า ใหญ่โตงุ่มง่าม อาจไม่เหมาะสมที่จะแก้ปัญหาในเวลานั้น ขณะเดียวกัน ในบางสถานการณ์ การใช้ระบบ กลุ่ม หรือคน ที่เล็กแต่เร็วกว่า เข้าแก้ปัญหา อาจทำได้ดีกว่ามาก และหลายครั้งการใช้กำลังร่วมระหว่างในระบบและนอกระบบ เข้าคลี่คลายอาจมีประสิทธิภาพสูงขึ้นกว่าการใช้กำลังโดดๆเข้าไปกระทำ

บางเรื่องที่เป็นปัญหาของระบบราชการ ย่อมไม่อาจอาศัยคนราชการเข้าไปแก้ไขได้โดยตรง ทำได้เพียงเป็นที่ปรึกษา ให้คำแนะนำหรือให้ข้อมูล แต่คนนอกราชการควรทำหน้าที่กองหน้าเดินเข้าไป ในเชิงยุทธศาสตร์ จำต้องอาศัยการวางแผนที่ใช้ปัจจัยทั้งในระบบและนอกระบบที่เป็นอยู่มาต่อสู้

อีกหลายเรื่องจำต้องใช้อำนาจของระบบราชการเข้าไปกระทำ การทำงานนอกระบบหรือการทำงานเอกชนจะเข้าไม่ถึงแก่นของปัญหานั้นๆ แต่กล่าวให้ถึงที่สุดแล้วไม่ว่าเรื่องใดๆ คงต้องใช้ทุกรูปแบบทำงาน เพียงแต่จะใช้รูปแบบไหนมากน้อยเท่านั้น

จะเห็นได้ว่า ในส่วนตัวผมนั้น สำหรับการทำงานแก้ปัญหาเชิงแนวทางนโยบายหรือเชิงยุทธศาสตร์และการทำงานร่วนกันกับคนจำนวนมาก ผมไม่เคยปฏิเสธสิ่งที่เรียกว่า ในระบบ และไม่ปฏิเสธสิ่งที่เรียกว่านอกระบบนั่น เราควรเลือกใช้สิ่งที่เหมาะสมเสมอๆ ขอเพียงให้บรรลุผลสำเร็จของงานนั้นก็พอ

ส่วนปัจเจกของผมนั้น โดยธรรมชาติของผมด้วย ผมไม่คุ้นเคยที่จะอยู่ในระบบแบบที่เป็นอยู่ ผมไม่ชอบนั่งเก้าอี้ใดๆ ผมชอบวิ่ง เดิน และเคลื่อนไหวแบบที่ไม่มีหมวก แว่นตาหรือเสื้อคลุมหรูหราอะไร มันรู้สึกเป็นอิสระดีครับ

อาจเรียกได้ว่า ปัญหาที่หมักหมมมาของสังคมซึ่งเกี่ยวกับอาชีพเรา ( เช่น เรื่องทางเศรษฐกิจ กฎหมาย และพรบ.ต่างๆ ) ปัญหาโดยตรงของวิชาชีพเรา ความพยายามที่จะหาทางออกแก่ปัญหานั้น คือ ครรภ์หรือที่ก่อกำเนิดให้แก่ชมรมทันตแพทย์เอกชนแห่งประเทศไทย

หากเราไปดูวัตถุประสงค์ของชมรมนี้ ในข้อแรกซึ่งเป็นข้อที่สำคัญคือ จะทำอย่างไรให้วงการทันตแพทย์เอกชนได้เชื่อมต่อร้อยท่อออกไปยังสังคมภายนอก เพื่อนำความรู้ความเข้าใจความเห็น รวมทั้งการกระทำของทันตแพทย์เอกชนสื่อและถ่ายทอดออกไปยังสังคม และนำเอาผลสะท้อนจากสังคมภายนอกกลับเข้ามาให้ทันตแพทย์เอกชนได้รับทราบเรียนรู้เพื่อตอบสนองในโอกาสที่ดีที่เหมาะต่อไป

การที่มีคนตั้งใจจะนำเอาพลังทันตแพทย์เอกชน ที่เงียบเชียบมาโดยตลอด อกมาใช้ก่อประโยชน์ทั้งต่อสังคมและต่ออาชีพ ย่อมเป็นเรื่องที่ดีแน่นอนไม่มีข้อสงสัยใดๆเลย การตั้งคำถามหรือออกความเห็นว่าการตั้งชมรมทันตแพทย์เอกชนจะทำให้วงการแตกแยก ดูจะพูดเร็วเกินไปและมองจากมุมที่แคบเล็กมากเกินไป ควรจะรอให้เกิดผลจากการกระทำของชมรมนี้เสียก่อนจึงค่อยวิจารณ์เช่นนั้น

อย่างโครงการเด็กไทยไม่กินหวาน ที่อาจารย์สุปรีดาและหลายท่านช่วยกันทำอยู่นั้น หากทันตแพทย์เอกชนจำนวนมาก ในคลินิก 2000 แห่งทั่วประเทศ ใน รพ.เอกชนอีกจำนวนไม่น้อย ได้มีโอกาสร่วมแรงร่วมใจช่วยทำด้วย พวกเราคิดว่าจะดีไหมละครับ หากคิดว่าปัญหาสุขภาพช่องปากเป็นเรื่องของทุกคน ทั้งรัฐ เอกชนและชาวบ้าน อย่าลืมว่า ทันตแพทย์เอกชนนั้นเกี่ยวข้องกับการดูแลสุขภาพช่องปากของคนชั้นกลางชั้นสูงของสังคมนับล้านคนนะครับ

ด้วยข้อมูลและความเป็นจริงเช่นนี้ หากมีองค์กรสักองค์กรหนึ่ง พยายามทำหน้าที่เป็นสื่อกลางระหว่างพลังของทันตแพทย์เอกชนและสังคม ผมเชื่อว่าประโยชน์มากมายจะต้องเกิดขึ้นแน่นอน

ตามที่พี่ได้รับเลือกให้เป็นผู้แทนผู้ประกอบวิชาชีพของคณะกรรมการควบคุมคุณภาพและมาตรฐานบริการสาธารณสุข พี่วิเคราะห์ชัยชนะนี้อย่างไรเพราะผู้ออกเสียงส่วนใหญ่เป็นทันตแพทย์จากภาครัฐ ขณะที่พี่มาจากภาคเอกชน กรรมการนี้มีความเป็นมาและหน้าที่อย่างไร พี่คิดว่าจะเข้าไปแสดงบทบาทอะไรในตำแหน่งนี้

พรบ.หลักประกันสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ.2545 เป็นกฎหมายที่ใหญ่พอสมควร ก่อผลกระทบได้มากทีเดียวต่อรากฐานการให้หลักประกันสุขภาพในสังคมไทย

รากฐานที่ผมว่า คือ รากฐานของชีวิตความเป็นอยู่ของคนกว่า 40 ล้านคนในสังคม ซึ่งถือเป็นคนส่วนใหญ่ของประเทศ

เมื่อมีคนในหลักประกันมาก มีเงินกองทุนจำนวนมากอาจจะนับแสนล้านบาท ปัญหาก็จะมากและใหญ่ คงจะวุ่นวายอีกหลายปีกว่าจะลงตัวได้ ผู้ให้บริการซึ่งรวมทั้งทันตแพทย์ด้วยนั้น ก็คงต้องหาจุดสมดุลที่จะให้ประโยชน์ต่อชาวบ้านและตนเองก็ตั้งอยู่ได้ด้วย

ผมเขียนเล่าไว้ว่า

สิ่งที่พี่ตั้งใจจะทำต่อไปคืออะไรครับ

ผมอยากจะพัก การพักคือการไปจากอาชีพนี้ เพื่อทำในสิ่งที่ผมต้องการทำเพื่อเดินทางไปเบื้องหน้าให้ไกลยิ่งขึ้น แต่นั่นเป็นเพียงความตั้งใจ ชั่วชีวิตนี้จะทำได้หรือไม่ผมเองก็ไม่ทราบ หากทำไม่ได้ก็คงต้องรอโอกาสต่อไปในเบื้องหน้าเมื่อเป็นมนุษย์ขึ้นมาอีก

งานอดิเรกของพี่คืออะไรครับ พี่พักผ่อนอย่างไรครับ

อ่านหนังสือและเล่นหมากล้อม อันที่จริงเวลาพักผ่อนของผม คือเวลาที่ผมทำงานนั่นแหละครับ

พี่คิดอย่างไรกับสงครามอิรักครับ

ผมเองนั้นไม่ชอบ อเมริกา แต่ชอบคนอเมริกันหลายคน ที่เป็นคนดี

แล้วผมก็ไม่รู้จักอิรัก เคยอ่านแต่นิทานอาหรับราตรีที่มีกาหลิบและกรุงแบกแดดเป็นเมืองในฝัน

ผมมองว่า สงครามอิรักครั้งที่สองนี้ เป็นเพียงสงครามครั้งล่าสุด ที่อเมริกาพยายามก่อและวางอำนาจบาตรใหญ่ ไปทั่วโลกมานับร้อยปีแล้ว ตามคำที่ประธานาธิบดีหน้าหนู ว่าไว้ว่า หากไม่ยืนข้างเขาก็ถือเป็นศัตรู

คุณวรศักดิ์ มหัทธโนบล เล่าไว้ว่า มีงานศึกษาของ นายวิลเลียม บลัม อดีตเจ้าหน้าที่การต่างประเทศของอเมริกาที่ลาออกเพราะไม่เห็นด้วยกับสงครามเวียดนาม ได้แต่งหนังสือชื่อ “ Killing Hope” และบอกว่า ตั้งแต่ปี คศ.1798 ถึง 1945 นานนับ 147 ปีนั้น รัฐบาลสหรัฐพยายามก่อหรือก่อสงครามใหญ่น้อยไปทั่วโลก 168 กรณี

แทบทุกเหตุการณ์ รัฐบาลประเทศนี้กระทำไปเพื่อประโยชน์ของตนเองทั้งสิ้น

ภายใต้คำอ้างที่สวยหรูว่าต้องการช่วยเหลือ ต้องการปลดปล่อย ต้องการสร้างรัฐบาลประชาธิปไตย แต่ขณะเดียวกันกลับสนับสนุนรัฐบาลเผด็จการทหารมากมายที่เห็นด้วยกับสหรัฐ ดูในไทยก็เห็นชัด ตั้งแต่ปี พ.ศ.2501 เป็นต้นมา รัฐบาลทหารของไทยแทบจะเรียกว่าเอาไทยไปเป็นรัฐหนึ่งของสหรัฐก็ว่าได้

พฤติกรรมหน้าไหว้หลังหลอก ลูบหน้าปะจมูก หรือมือถือสากปากถือศิลนี้ มันเหมือนกับเป็นนโยบายต่างประเทศของสหรัฐ ที่ถูกสืบทอดมาอย่างต่อเนื่องนับร้อยปี จนกลายเป้นมรดกทางการเมืองไปแล้ว

ความพยายามลอบสังหารผู้นำ หรือทำลายรัฐบาลของประเทศที่ไม่เห็นด้วยกับสหรัฐมีมานานมาก ผู้นำบางคนเอ่ยชือ่มาผมก็แทบตกใจ ที่คนดีๆเช่นนั้น ของประเทศนั้นก็ตกอยู่ภายใต้การลอบสังหารเช่นกัน เช่น นายกรัฐมนตรีโจวเอินไหลของจีน นายกรัฐมนตรีเนห์รูของอินเดีย กามาลับดุลนัสเซอร์ของอียิปต์ ฯลฯ

ซัดดัม ฮุสเซนของอิรัก เป็นเพียงกรณีล่าสุด ที่ลอบสังหารครั้งแล้วครั้งเล่าก็ไม่ยอมตายสักที กรณีสงครามครั้งนี้จึงกล่าวได้ว่า มาจากความคิดที่เห็นแก่ตัวอย่างร้ายกาจและหลงอำนาจ อันตกทอดมานานนับร้อยปีของรัฐบาลประเทศนี้ ซึ่งมีคนวิเคราะห์ไว้มากว่า สหรัฐใช้เงินนับหมื่นล้านเหรียญในสงครามนี้ แต่สหรัฐกลับได้กำไรมากกว่ามาก กำไรนั้นมาจากไหนกัน

ผู้ที่ขาดทุนย่อยยับ ไม่เพียงประชาชนอิรักเท่านั้นหากยังเป็นโลกทั้งใบนี้ด้วย

อย่าลืมว่า การก่อสงครามครั้งนี้ มีคนต่อต้านกว่า 600 เมือง ด้วยประชาชนกว่า 11 ล้านคนทั่วโลก รวมทั้งที่กรุงนิวยอร์ค และมีญาติของผู้ที่เสียชีวิตจากเหตุการณ์ 11 กันยายนร่วมต่อต้านสงครามด้วย ถือว่าเป็นการต่อต้านครั้งใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยมีมา ทั้งๆที่อเมริกาพยายามใช้อำนาจมหาศาลของสื่อที่พวกเขามีอยู่บิดเบือนกล่อมเกลา ปฏิบัติการจิตวิทยาเต็มที่ แต่ก็ไม่ได้ผล

นอกจากนี้ ก่อนหน้าที่อเมริกาขู่จะบุกหรือขีดเส้นตายแก่อิรักนั้น ต้องถือว่า อเมริกาแพ้ทางการเมืองไปแล้ว เพราะในสหประชาชาติเขาแพ้ แต่ไม่ยอม อังกฤษคู่หูนั้นประชาชนก็ต่อต้าน เก้าอี้นายกของโทนี แบลร์ก็สั่นคลอนแล้ว ตรงกันข้ามเก้าอี้ของจาค ซีรัก ผู้นำฝรั่งเศส และนายกเยอรมันกลับมั่นคงและได้รับการสนับสนุนจากประชาชนมากขึ้นจากการที่เขาต่อต้านสงคราม

แต่อย่างไรก็ตาม ผมเชื่อว่า รัฐบาลบุชจะไม่หยุดแค่อิรัก แต่พวกเขาพยายามจะครอบครองไปทั้งตะวันออกกลาง โดยมีแนวร่วมที่สำคัญคือ ยิวในอิสราเอลและยิวในอเมริกา และทำให้เขาตรึงกำลังจีนและอดีตสหภาพโซเวียต ไว้ในตอนใต้ด้วย

ผมไม่เห็นด้วยกับสงครามที่ก่อขึ้นโดยสหรัฐแน่นอน ไม่ว่าครั้งนี้หรือครั้งไหนๆทั้งสิ้น ไม่ว่าจะอ้างเหตุผลสวยหรูอย่างไรก็ตาม และไม่เพียงสงครามที่ถึงเลือดเนื้อแบบนี้เท่านั้นนะครับ การครอบงำ มอมเมา ด้วยวัฒนธรรม เช่น หนังฮอลลีวู๊ดที่มีอเมริกาเป็นพระเอกหรือฮีโร่ แล้วขับรถชนแหลก ยิงฆ่าล่าสังหารระเบิดถล่มทลาย ก็ดี การกินแบบแมคโดนัลหรือเคเอฟซีก็ดี การแต่งกายแบบแอเมริกันก็ดี การที่ต้องใช้หลักการเศรษฐศาสตร์กระแสหลักแบบอเมริกาและตะวันตกก็ดี รวมทั้งการคิดและรู้สึกแบบอเมริกันก็ดี ล้วนมีพิษภัยแอบแฝงมาทั้งสิ้น

แม้กระทั่งในวงการวิชาการหมอฟันเรา ก็จะเห็นพิษภัยทางสมองที่ติดเชื้อเข้ามาในประเทศไทยผ่านทางสมองของหมอฟันบางคน ปรากฏวิญญาณอเมริกัน รู้แบบอเมริกัน คิดแบบอเมริกันออกมาทางสายตา สีหน้า ภาษา คำพูด หางเสียง ทั้งๆที่เราก็ผมดำ แก้วตาก็ดำ หน้าสีเหลืองอมน้ำตาลกันหมด ผมพูดเช่นนี้ก็อย่าเพิ่งว่าผมต่อต้านอเมริกันนะครับ เทคโนโลยี ความรู้เชิงช่าง ของอเมริกันมีดีหลายประการ แต่ไม่ทั้งหมด สิ่งที่ดีกว่านั้นที่อเมริกันยังไม่มีคือ ความสูงล้ำทางจิตวิญญาณที่สั่งสมตามภูมิภาคต่างๆของเอเชียและตะวันออกกลาง คุณค่าทางจิตวิญญาณนี้ผมเชื่อว่าในอีกไม่นาน อเมริกันก็จะพยายามตามหาอย่างเอาเป็นเอาตายแน่นอน

สิ่งที่พี่อยากฝาก แต่ยังไม่ได้ถามครับ